Dưới đây là phác đồ vật lý trị liệu tiêu chuẩn, thường được chia làm 3 giai đoạn chính:
- Giai đoạn 1: Vận động sớm và Kiểm soát viêm (Ngày 1 – Tuần 2)
- Mục tiêu tối thượng trong hai tuần đầu là đạt được độ duỗi gối hoàn toàn (0 độ) để tránh dáng đi thọt và gập gối tối thiểu đạt 90 độ.
- Di chuyển cổ chân (Ankle Pumps): Gập và duỗi cổ chân liên tục để tăng cường tuần hoàn tĩnh mạch, phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT).
- Gồng cơ tứ đầu (Quadriceps Sets): Ép mặt sau đầu gối xuống giường để gồng chặt cơ đùi trước. Việc kích hoạt lại cơ tứ đầu sớm giúp ổn định mặt khớp nhân tạo.
- Trượt gót chân (Heel Slides): Bệnh nhân nằm ngửa, từ từ trượt gót chân về phía mông để gập gối, sau đó duỗi thẳng ra.
- Ép duỗi gối thụ động: Kê một cuộn khăn nhỏ dưới gót chân (không kê dưới khoeo), để trọng lực giúp gối duỗi thẳng hoàn toàn.
- Tập đi bộ: Sử dụng khung tập đi (walker) hoặc nạng, bắt đầu chịu lực một phần hoặc toàn phần tùy theo chỉ định của phẫu thuật viên.
Giai đoạn 2: Tăng cường sức mạnh và Lấy lại dáng đi (Tuần 2 – Tuần 6)
Ở giai đoạn này, vết thương phần mềm đã liền tốt. Mục tiêu là gập gối đạt 110 – 115 độ và cai dần dụng cụ hỗ trợ đi lại.
- Đạp xe đạp tại chỗ (Stationary Bicycle): Bắt đầu bằng việc đạp nửa vòng (lắc tới lui) cho đến khi gối đủ độ gập để đạp xoay tròn toàn vòng. Đây là bài tập tuyệt vời để tăng ROM và sức bền cơ mà không gây áp lực tỳ đè lớn lên mặt khớp sụn nhân tạo (insert).
- Trượt tường (Wall Slides): Đứng tựa lưng vào tường, từ từ hạ trọng tâm xuống (gập gối không quá 45-60 độ) rồi đứng lên, giúp tăng sức mạnh chuỗi động đóng.
- Bước lên bục (Step-ups): Bắt đầu với bục thấp (khoảng 5-10 cm), tập bước lên bằng chân phẫu thuật trước để rèn luyện kiểm soát khung chậu và sức cơ đùi.
- Tập dáng đi (Gait Training): Chú ý dáng đi gót – mũi (heel-to-toe), bước sải đều đặn, không lê chân.
Giai đoạn 3: Trở lại nhịp sinh hoạt bình thường (Tuần 6 – Tuần 12+)
Bệnh nhân tập trung vào các bài tập kháng lực và phản xạ thăng bằng để quay lại các hoạt động thường ngày như lái xe, leo cầu thang dốc, hoặc chơi các môn thể thao tác động thấp (bơi lội, đạp xe, golf).
- Đạp máy (Leg Press): Tăng cường sức mạnh toàn diện cơ tứ đầu, gân cơ khoeo và cơ mông với mức tạ tăng dần.
- Tập thăng bằng một chân: Đứng trụ trên chân phẫu thuật, có thể tăng độ khó bằng cách nhắm mắt hoặc đứng trên bề mặt không bằng phẳng để rèn luyện cảm giác bản thể khớp gối.
- Squat với tạ nhẹ: Giới hạn góc gập gối tối đa ở 90 độ để tránh gây ứng suất cắt (shear stress) quá mức lên lớp xi măng xương hoặc các chốt ngàm của khớp nhân tạo.
