Kỹ thuật SPAIRE (Sparing Piriformis And Internus, Repair Externus) thực sự là một bước tiến đầy tính nghệ thuật và tinh tế trong phẫu thuật thay khớp háng toàn phần (THA) qua đường mổ sau. Bằng cách bảo tồn hoàn toàn cơ hình lê (piriformis) và phức hợp cơ bịt trong (obturator internus/gemelli), chỉ cắt và khâu phục hồi cơ bịt ngoài (obturator externus) cùng cơ vuông đùi, sự vững chắc động học (dynamic stability) phía sau của khớp háng được giữ lại gần như nguyên vẹn.
QSự bảo tồn các cấu trúc giải phẫu cốt lõi này làm thay đổi hoàn toàn tư duy vật lý trị liệu so với đường mổ sau kinh điển. Điểm khác biệt lớn nhất là bệnh nhân không còn bị ràng buộc bởi các “Hip Precautions” (giới hạn vận động khớp háng) khắt khe, qua đó đẩy nhanh đáng kể tốc độ phục hồi trong phác đồ ERAS.
Dưới đây là lộ trình vật lý trị liệu chuyên biệt cho kỹ thuật SPAIRE:
1. Sự “giải phóng” khỏi giới hạn vận động (Post-op Hip Precautions)
Trong đường mổ sau truyền thống, bệnh nhân phải tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc 3 KHÔNG trong 6-12 tuần: không gập hông > 90 độ, không khép chân quá đường giữa, và không xoay trong.
Với SPAIRE, do mạc giữ phía sau (posterior tension band) vẫn toàn vẹn, nguy cơ trật khớp ra sau gần như bằng không. Do đó:
- Bệnh nhân có thể ngồi ghế thấp, bồn cầu thông thường ngay lập tức mà không cần dụng cụ nâng cao (elevated toilet seat).
- Có thể tự cúi xuống mang tất, xỏ giày và nhặt đồ rơi trên sàn ngay trong tuần đầu tiên.
- Có thể nằm nghiêng sang bên không phẫu thuật mà không bắt buộc phải kẹp gối tam giác (abduction pillow) giữa hai chân.
2. Giai đoạn 1: Vận động tức thì và Kiểm soát dáng đi (Ngày 0 – Tuần 2)
Mục tiêu là chịu lực tỳ đè toàn phần (Full Weight-Bearing – FWB) ngay lập tức và tái lập cảm giác bản thể.
- Chịu lực toàn phần sớm: Bệnh nhân đứng lên và bước đi với khung tập đi (walker) hoặc nạng ngay trong vòng 4-6 giờ sau mổ (khi thuốc tê tủy sống hết tác dụng).
- Bài tập đẳng cự (Isometric Exercises):
Gồng cơ mông (Gluteal sets) và cơ tứ đầu đùi (Quad sets) liên tục trên giường.
Gấp duỗi cổ chân để dự phòng huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT).
- Kích hoạt cơ dạng háng (Hip Abductors): Bắt đầu tập dạng chân chủ động ở tư thế nằm hoặc đứng thẳng (Heel slides / Standing hip abduction) để đánh thức cơ mông nhỡ (Gluteus medius), chống lại dấu hiệu Trendelenburg (dáng đi lạch bạch).
- Bài tập chuỗi động đóng nhẹ nhàng: Mini-squat với biên độ nhỏ, bám tay vào khung hoặc thành giường.
3. Giai đoạn 2: Tăng cường sức mạnh và Lấy lại sự linh hoạt (Tuần 2 – Tuần 6)
Ở giai đoạn này, vết thương phần mềm đã liền tốt. Bệnh nhân thường đã bỏ nạng hoàn toàn và bước đi với dáng đi gót – mũi tự nhiên.
- Tập đi thăng bằng: Chuyển từ nạng sang gậy chống (cane) cầm ở tay đối diện với chân đau, sau đó bỏ hẳn gậy.
- Tăng cường chuỗi động đóng (Closed Kinetic Chain):
- Tập bước lên bục (Step-ups) và bước xuống (Step-downs).
- Đạp xe đạp tại chỗ: Không bị hạn chế về góc gập hông nên bệnh nhân có thể đạp xe thoải mái hơn rất nhiều so với mổ háng truyền thống.
- Tập cơ cốt lõi (Core) và khung chậu: Động tác cây cầu (Bridge exercise) giúp tăng cường sức mạnh đồng bộ toàn bộ chuỗi cơ mặt sau (hông, đùi sau, thắt lưng).
4. Giai đoạn 3: Trở lại nhịp độ sinh hoạt và Thể thao (Tuần 6+)
Mục tiêu là tối ưu hóa sức cơ để quay lại các hoạt động đòi hỏi tính linh hoạt cao. Mặc dù cấu trúc gân cơ xoay ngoài được bảo tồn, gân cơ bịt ngoài được khâu phục hồi vẫn cần khoảng 6 tuần để quá trình liền gân – xương (tendon-to-bone healing) đạt độ vững chắc nhất định.
- Tập kháng lực có trọng lượng: Sử dụng dây thun kháng lực (resistance bands) cho các động tác dạng, khép, gập và duỗi hông.
- Tập thăng bằng nâng cao: Đứng một chân trên mặt phẳng không ổn định (BOSU ball).
- Trở lại thể thao: Có thể bắt đầu các môn thể thao tác động thấp như bơi lội (tránh bơi ếch cường độ cao trong 2 tháng đầu), đánh golf, khiêu vũ nhẹ nhàng.
