Viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố là một bệnh lý hiếm gặp nhưng có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Vậy, viêm bao hoạt dịch thể lông nốt sắc tố là bệnh gì? Những dấu hiệu cảnh báo sớm nào của bệnh không nên bỏ qua?
Bài viết linh hoạt sử dụng “viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố” và “viêm bao hoạt dịch thể lông nốt sắc tố” để gần gũi với thói quen dùng của người dân.
Viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố là gì?
Viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố (Pigmented Villonodular Synovitis – PVNS) là một tình trạng hiếm gặp gây viêm và sưng đau tại các khớp. Bệnh này có thể dẫn đến sự hình thành các khối u không phải ung thư trong khớp. Theo ước tính, mỗi 10.000 người thì có khoảng 4 hoặc 5 người mắc PVNS, thường được chẩn đoán ở độ tuổi từ 30 đến 50.
Thông thường, viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố chỉ xuất hiện ở một khớp, trong đó, 80% trường hợp khớp bị ảnh hưởng là khớp gối. Bệnh cũng có thể xảy ra ở các khớp khác như hông, vai, khuỷu tay, mắt cá chân, bàn tay, bàn chân và hiếm khi xảy ra ở khớp quai hàm. Viêm bao hoạt dịch lông nốt sắc tố có thể gây đau đớn dữ dội và ảnh hưởng đến các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của người bệnh. Trong hầu hết các trường hợp, phẫu thuật là phương pháp điều trị cần thiết nhằm giảm thiểu các triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. (1)
Viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố có những loại nào?
Viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố (PVNS) được chia thành hai loại chính:
1. PVNS thể khu trú
Ở dạng này, chỉ một phần nhất định của khớp bị ảnh hưởng. Đây là loại thường gặp.
2. PVNS thể lan tỏa
Ở dạng này, toàn bộ khớp bị ảnh hưởng và xuất hiện các triệu chứng. Loại này ít gặp hơn, gây đau đớn hơn và thường khó điều trị hơn so với PVNS thể khu trú.
Nguyên nhân gây viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố
Nguyên nhân gây ra viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố (PVNS) vẫn chưa được xác định. Mặc dù các thay đổi về mặt di truyền liên quan đến PVNS đã được phát hiện, nhưng bằng chứng về nguyên nhân di truyền của bệnh vẫn còn chưa rõ ràng.
Ở một số người bệnh mắc PVNS, có sự xuất hiện của các khiếm khuyết ở một số tế bào trong lớp lót của khớp bị ảnh hưởng, khiến chúng sản xuất ra một loại protein gọi là thụ thể yếu tố kích thích thuộc địa 1 (CSF-1R). Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng protein này có liên quan đến sự phát triển của PVNS. (2)
Triệu chứng của viêm màng hoạt dịch thể lông nốt
Triệu chứng của viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố (PVNS) thường nghiêm trọng hơn ở dạng lan tỏa của bệnh. PVNS là một căn bệnh tiến triển, do đó các triệu chứng sẽ dần trở nên tồi tệ hơn theo thời gian. Các triệu chứng của viêm bao hoạt dịch thể lông nốt sắc tố bao gồm:
- Sưng đáng kể ở khớp
- Đau khớp, với đến 99% người bệnh mắc PVNS bị đau khớp
- Nóng và đau tại hoặc gần khớp
- Hạn chế trong chuyển động của khớp
- Khóa hoặc kẹt khớp
- Xuất huyết khớp, với máu tích tụ trong khớp dù khớp không bị tổn thương
Nếu PVNS không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây tổn thương nghiêm trọng hơn cho khớp, dẫn đến việc làm hỏng xương và các gân bám vào xương.
Chẩn đoán viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố
Chẩn đoán viêm bao hoạt dịch thể lông nốt sắc tố cần thực hiện một số xét nghiệm và đánh giá lâm sàng cụ thể, có thể bao gồm: (3)
1. Chẩn đoán lâm sàng
Chẩn đoán lâm sàng viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố bắt đầu bằng việc bác sĩ kiểm tra khớp bị ảnh hưởng. Bác sĩ có thể ấn vào khớp hoặc di chuyển khớp theo nhiều cách khác nhau để xác định chính xác vị trí đau, đồng thời lắng nghe các dấu hiệu như khóa khớp hoặc những biểu hiện khác của tình trạng TGCT – U tế bào khổng lồ Tenosynovial.
2. Xét nghiệm dịch khớp
Chọc hút khớp là phương pháp được thực hiện để lấy dịch từ khớp bằng ống tiêm sau đó phân tích. Trong nhiều trường hợp viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố, dịch khớp sẽ có máu.
3. Chẩn đoán hình ảnh
- Chụp X-quang: Chụp X-quang giúp cung cấp hình ảnh rõ nét về các cấu trúc đặc, chẳng hạn như xương. Nếu viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố không gây tổn thương hoặc thay đổi xương, bệnh có thể không xuất hiện trên phim chụp X-quang. Tuy nhiên, hình ảnh X-quang có thể hỗ trợ bác sĩ trong việc loại trừ các nguyên nhân khác gây ra cơn đau.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI): MRI cung cấp hình ảnh chi tiết về các mô mềm trong cơ thể và rất hữu ích trong việc chẩn đoán viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố. Trong trường hợp PVNS thể khu trú, MRI có thể cho thấy khối u dạng nốt. Còn trong PVNS thể lan tỏa, MRI có thể phát hiện sự dày lên đáng kể của lớp lót khớp hoặc một khối u lớn, cùng với các thay đổi phá hủy xương và tổn thương sụn.
4. Sinh thiết màng hoạt dịch
Sinh thiết có thể cần thiết để xác nhận chẩn đoán viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố. Trong quá trình sinh thiết, một mẫu mô từ khối u sẽ được lấy và kiểm tra dưới kính hiển vi. Để lấy mẫu mô, bác sĩ sẽ thực hiện một phẫu thuật nhỏ.
Bài liên quan: Viêm màng hoạt dịch khớp háng thoáng qua
Cách điều trị viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố
Để điều trị viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố, có thể bao gồm các phương pháp như sau:
1. Thuốc
Hiện nay, một số loại thuốc đang được nghiên cứu để điều trị viêm bao hoạt dịch thể lông nốt sắc tố. Các thuốc này nhắm mục tiêu trực tiếp vào protein CSF-1R, được các tế bào trong lớp lót khớp sản xuất và đã chứng minh hiệu quả ở một số người bệnh. Bác sĩ sẽ trao đổi cụ thể với người bệnh viêm hoạt dịch để xác định liệu có phù hợp với liệu pháp dùng thuốc điều trị hay không.
2. Phẫu thuật nội soi
Trong nhiều trường hợp viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố thể khu trú và lan tỏa, khối u và lớp lót khớp bị tổn thương sẽ được loại bỏ bằng phương pháp nội soi. Trong quá trình nội soi khớp, bác sĩ phẫu thuật sẽ thực hiện một vài vết rạch nhỏ xung quanh khớp và đưa vào đó một camera nhỏ gọi là ống soi khớp. Camera này sẽ hiển thị hình ảnh trên màn hình video, giúp bác sĩ phẫu thuật sử dụng những hình ảnh đó để hướng dẫn các dụng cụ phẫu thuật thực hiện các thao tác được chính xác.
3. Phẫu thuật mở
Viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố lan tỏa ảnh hưởng đến cả mặt trước và mặt sau của đầu gối, đòi hỏi phải cắt bỏ toàn bộ lớp lót khớp để giảm nguy cơ khối u tái phát. Trong nhiều trường hợp, phương pháp phẫu thuật mở truyền thống là lựa chọn tốt nhất để thực hiện. Với một vết rạch lớn duy nhất sẽ giúp bác sĩ phẫu thuật tiếp cận toàn bộ khớp, từ đó cắt bỏ khối u và toàn bộ lớp lót khớp.
4. Phẫu thuật kết hợp
Phẫu thuật nội soi và phẫu thuật mở kết hợp là phương pháp điều trị khi phần lớn khối u nằm ở phía sau đầu gối. Trong trường hợp này, mặt sau đầu gối sẽ được điều trị bằng phẫu thuật mở để loại bỏ khối u và lớp lót khớp sau, trong khi mặt trước đầu gối sẽ được điều trị bằng phẫu thuật nội soi để loại bỏ lớp lót khớp trước. Phương pháp kết hợp này giúp giảm quy mô phẫu thuật, từ đó hỗ trợ quá trình phục hồi dễ dàng hơn.
5. Thay khớp toàn phần
Ở giai đoạn cuối, viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố lan tỏa có thể gây ra sự phá hủy khớp nghiêm trọng. Khi khớp đã bị tổn thương nặng, lựa chọn tốt nhất để giảm đau và cải thiện chức năng là thay khớp toàn phần. Thay khớp toàn phần là một thủ thuật trong đó các bộ phận khớp bị tổn thương sẽ được loại bỏ và thay thế bằng các thành phần kim loại, nhựa hoặc gốm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, khối u có thể tái phát ngay cả sau khi khớp đã được thay thế.
6. Xạ trị
Xạ trị có thể giúp làm co khối u và đôi khi được sử dụng để điều trị viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố lan tỏa, đặc biệt dành cho những bệnh nhân phẫu thuật tiêu chuẩn không mang lại hiệu quả. Trước đây, xạ trị được thực hiện thông qua một chùm tia từ bên ngoài chiếu vào khớp bị ảnh hưởng. Mặc dù phương pháp này thường thành công, nhưng nó có thể gây ra một số biến chứng.
Hiện nay, một phương pháp mới hơn gọi là xạ trị nội khớp cũng đã được áp dụng thành công. Trong phương pháp này, chất lỏng phóng xạ được tiêm vào khớp bằng kim. Đối với một số bệnh nhân, xạ trị cũng có thể được áp dụng sau phẫu thuật để giảm nguy cơ khối u tái phát.
Cách phòng ngừa viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố
- Thay đổi thói quen làm việc: Thường xuyên nghỉ ngơi và tránh ngồi lâu trên ghế cứng. Điều này giúp giảm áp lực lên các khớp và giảm nguy cơ mắc bệnh.
- Vận động cơ thể hợp lý: Tập thể dục đều đặn giúp cải thiện sức khỏe tổng thể, tăng cường sức mạnh cơ bắp và giảm áp lực lên các khớp. Đồng thời, vận động còn có thể giúp màng hoạt dịch hoạt động hiệu quả hơn.
- Bổ sung đủ nước và chất dinh dưỡng: Việc cung cấp đầy đủ nước và chất dinh dưỡng cho cơ thể là rất quan trọng. Các chất chống oxy hóa như vitamin C, E và beta-carotene có thể giúp cơ thể chống lại vi khuẩn gây viêm. Các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa nên bổ sung bao gồm trái cây và rau củ như cam, dâu, cà rốt và cải xanh…
- Giảm tiêu thụ chất kích thích: Cần hạn chế tiêu thụ các chất gây kích thích như cà phê, rượu bia và thức ăn cay nóng… Những thực phẩm này có thể gây kích thích và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về xương khớp.
Tóm lại, viêm màng hoạt dịch thể lông nốt sắc tố có thể gây đau đớn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng của khớp. Để giảm nguy cơ mắc bệnh và phát hiện sớm, hãy duy trì lối sống lành mạnh và đi khám bệnh ngay khi có những dấu hiệu bất thường. Việc phòng ngừa và điều trị kịp thời là “chìa khóa” giúp bảo vệ sức khỏe xương khớp.
